Polska branża drzewna od lat utrzymuje status europejskiego lidera, jednak dynamiczne zmiany w technologii produkcji oraz rosnące koszty mediów wymuszają rewizję dotychczasowych standardów bezpieczeństwa. O tym, dlaczego bagatelizowanie wybuchowości pyłu to „gra w rosyjską ruletkę” oraz w jaki sposób inteligentne systemy odpylania pozwalają zaoszczędzićtysiące złotych na kosztach energii, rozmawiamy z Sebastianem Piechotą, Dyrektorem Sprzedaży Rozwiązań w Nederman Polska.
W powszechnej świadomości przedsiębiorców pył drzewny kojarzy się głównie z zagrożeniem pożarowym. To jednak tylko połowa prawdy. Jak zauważa Sebastian Piechota, ekspert z ponad 20-letnim doświadczeniem w branży, najgroźniejszym, a często pomijanym zjawiskiem jest wybuch, który często inisjuje pożar. Skutki zignorowania tego ryzyka dla majątku firmy i życia pracowników są katastrofalne, a argument „przez 20 lat nic się nie stało” przestaje być aktualny w dobie nowych surowców.
Laboratorium Innovation Center w Helsingborgu, gdzie pył drzewny badany jest pod kątem 13 kluczowych parametrów fizykochemicznych. Fot. Nederman
Współczesna stolarnia to już nie tylko obróbka sosny czy dębu. Masowe wykorzystanie płyt MDF, HDF czy kompozytów znacząco zmienia charakterystykę zagrożeń w hali produkcyjnej. Pył z materiałów drewnopochodnych różni się od tego z litego drewna przede wszystkim wyższą reaktywnością. Dodatek klejów, żywic i chemikaliów sprawia, że parametry wybuchowe mogą gwałtownie wzrosnąć.
Zastosowanie nowoczesnych płyt często powoduje tzw. przeskoki w klasyfikacji zagrożenia. O ile pył z tradycyjnej obróbki drewna zazwyczaj mieści się w podstawowej klasie wybuchowości (ST1), o tyle pył z MDF może, w niektórych przypadkach może prowadzić do zakwalifikowania instalacji do wyższej klasy wybuchowościST2. Oznacza to znacznie wyższą energię wybuchu, co wymaga zastosowania zupełnie innej technologii filtracji oraz znacznie wytrzymalszych systemów zabezpieczeń.
Aby uniknąć projektowania instalacji „na oko”, co jest najczęstszym błędem branży, Nederman uruchomił w swoim centrum Innovation Center w Helsingborgu usługę profesjonalnej analizy pyłów. W ramach bezpłatnych badań inżynierowie analizują aż do 13 parametrów fizykochemicznych.
Kluczowe aspekty analizy obejmują m.in. gęstość pyłu, analizę wielkości cząstek (granulację) oraz testy palności zgodnie z rygorystyczną normą EN ISO/IEC 80079-20-2:2016, przy użyciu tzw. zmodyfikowanej rury Hartmanna. Badane są również wskaźniki wybuchowości, ciśnienie maksymalne, minimalna energia zapłonu, a także przewodność, kształt cząstek i rozwinięcie ich powierzchni.
– Zrozumienie właściwości pyłu to nie tylko wymóg prawny, ale fundament bezpieczeństwa. Badanie potwierdzające wybuchowość jest kierunkowskazem dla klienta: jeśli pył jest wybuchowy, musisz postępować zgodnie z procedurami, przygotować dokument zabezpieczenia przed wybuchem i dobrać odpowiednie systemy. Jeśli zostanie to wykonane prawidłowo, ryzyko jest znacząco ograniczone i jesteś po bezpiecznej stronie prawa, a koszty takiego badania w porównaniu do skali biznesu są znikome – podkreśla w naszej rozmowie Sebastian Piechota.
Bezpieczeństwo w wydaniu nowoczesnym nie jest już tylko kosztem – staje się inwestycją, która generuje realne zyski. Systemy Nederman pozwalają na oszczędność energii rzędu 60% lub więcej. Mechanizm ten opiera się na zaawansowanych algorytmach wspieranych sztuczną inteligencją (SI), które monitorują pracę zakładu w czasie rzeczywistym.
System automatycznie dostosowuje wydajność odciągu do aktualnego obciążenia maszyn. Dzięki analizie danych historycznych i bieżących, SI optymalizuje obroty wentylatorów tak, aby zachować bezpieczne prędkości transportu pyłu (zgodnie z normami ATEX), jednocześnie nie zużywając ani kilowata energii więcej, niż jest to konieczne. Skuteczność tego rozwiązania potwierdza case study z fabryki jednego z największych producentów mebli w polsce gdzie wdrożenie systemu Nederman SAVE przyniosło oszczędności rzędu 48%.
– Nasze systemy oszczędzania energii w układach odpylania pozwalają na oszczędności rzędu 60% lub wyższe. To są spektakularne wyniki. Mamy przypadki, gdzie przy uwzględnieniu m.in. białych certyfikatów, zwrot z inwestycji (payback) wyniósł zaledwie kilka miesięcy. To pokazuje, że nowoczesne, bezpieczne odpylanie to inwestycja, która spłaca się błyskawicznie, budując przy tym przewagę konkurencyjną zakładu – mówi Piechota.
Nowoczesna instalacja odpylająca to nie tylko „rury i filtry”, ale precyzyjnie zaprojektowany system kontrolowanego bezpieczeństwa.
W przypadku incydentu, prawidłowo dobrane zabezpieczenia (np. klapy odciążające) mają za zadanie skierować energię wybuchu w bezpieczne miejsce, chroniąc konstrukcję filtra i – co najważniejsze – życie pracowników. Branża drzewna, dążąc do standardów skandynawskich czy niemieckich, musi postawić na kulturę techniczną opartą na twardych danych, a nie na założeniach.
