Rynek sklejki pod presją
Jacek Obarski
„Rosyjska sklejka brzozowa została objęta sankcjami. Chiny i Brazylia przejmują rynek, ale coraz częściej oskarżane są o omijanie przepisów i stosowanie nieuczciwych praktyk handlowych. Europejscy producenci alarmują: rynek staje się coraz mniej przejrzysty i trudny do utrzymania.”
Rosja – od lidera eksportu do państwa objętego pełnym zakazem
Jeszcze przed wojną sklejka brzozowa była jednym z najważniejszych produktów eksportowych rosyjskiego sektora drzewnego, a Unia Europejska – w tym Polska – należały do kluczowych rynków zbytu. Po agresji Rosji na Ukrainę w 2022 roku, UE nałożyła szereg sankcji obejmujących również produkty drzewne. Od lipca 2022 r. obowiązuje całkowity zakaz importu rosyjskiej sklejki brzozowej.
Kazachstan i Turcja – kanały przerzutowe i cła antydumpingowe
W reakcji na unijny zakaz Rosja zaczęła eksportować sklejkę pośrednio – przez Kazachstan i Turcję. W 2023 roku Kazachstan odnotował rekordowy eksport do UE – ponad 135 tys. m³, co trudno uzasadnić lokalnymi możliwościami produkcyjnymi. Turcja zwiększyła eksport z 17 tys. do 40 tys. m³ w ciągu roku. Podejrzenia o omijanie sankcji doprowadziły do dochodzenia Komisji Europejskiej, które zakończyło się w maju 2024 r. rozszerzeniem ceł antydumpingowych również na te kraje.
Chiny – nowy potentat, stare źródła
Chińska sklejka liściasta, często wykonana z eukaliptusa lub topoli, stała się dominującym produktem na rynku europejskim. W 2024 roku import sklejki z Chin do UE osiągnął 813,9 tys. m³. Jednak wiele z tych produktów bazuje na rosyjskim surowcu. Dane pokazują, że import rosyjskiej sklejki do Chin wzrósł o 242% w ciągu dwóch lat, a reeksport do UE o 375%. Praktyka ta stanowi obejście przepisów o sankcjach oraz reguł EUTR.
Raporty branżowe ujawniają również liczne nieprawidłowości: nieprecyzyjny opis produktów, fałszywe świadectwa pochodzenia, brak przejrzystości w łańcuchu dostaw, a także outsourcing produkcji bez wiedzy odbiorcy. Sklejka bywa opisywana jako topolowa, mimo że zewnętrzne warstwy mają śladową grubość i zawierają widoczne deformacje.
Brazylia – tania sklejka iglasta i presja na rynek
Na europejski rynek z impetem weszła również Brazylia. Import brazylijskiej sklejki iglastej do UE i Polski dynamicznie rośnie, przy czym szczególną uwagę zwraca jej cena – znacząco niższa od kosztów produkcji sklejki w Europie. W marcu 2025 r. cena sklejki C+/C 20 mm wynosiła 315–320 USD/m³, podczas gdy koszt drewna do jej produkcji w Polsce sięgał 367 USD/m³. Różnice te rodzą podejrzenia o działania dumpingowe.
Polska – wysokie ryzyko, niskie działania
Udział Polski w imporcie sklejki brzozowej do UE utrzymuje się na wysokim poziomie, sięgając ponad 33% całego unijnego wolumenu. Już w grudniu 2022 roku firma Paged zgłaszała polskim władzom podejrzenia nielegalnego importu rosyjskiej sklejki przez Kazachstan. Mimo to, pierwsze działania śledcze rozpoczęły się dopiero po październikowych wyborach w 2023 roku.
W maju 2024 roku powołano międzyresortowy zespół ds. zwalczania obchodzenia sankcji, w skład którego weszli przedstawiciele Krajowej Administracji Skarbowej, Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Ministerstwa Finansów i Prokuratury. Od tego czasu działania przyspieszyły. W styczniu 2025 roku zatrzymano na granicy 47 ciężarówek białoruskiej sklejki fałszywie oznaczonej jako chińska.
Nowe prawo i odpowiedzialność karna
Lutowa nowelizacja polskiej ustawy sankcyjnej wprowadziła obowiązek szczegółowego wykazywania pochodzenia drewna użytego do produkcji. Importerzy muszą przedstawiać dokumentację wskazującą kraj, region pozyskania drewna oraz dane dostawcy. W przypadku naruszeń przewidziano sankcje karne, w tym pozbawienie wolności do 5 lat.
UE zaostrza politykę – kolejne dochodzenia
Unia Europejska kontynuuje politykę ochrony rynku. Od października 2024 roku prowadzone są postępowania antydumpingowe przeciwko Chinom i Brazylii. Celem jest analiza importu sklejki iglastej, której niska cena może zagrażać europejskim producentom. Decyzje w sprawie ewentualnych ceł zapadną odpowiednio w grudniu 2025 i maju 2026 roku.
Przemyt i presja medialna
Zjawisko przemytu sklejki rosyjskiej stało się również tematem medialnym. Raport „Blood-stainedBirch” brytyjskiej organizacji Earthsight opublikowany w styczniu 2025 roku ujawnia skalę naruszeń prawa. Temat podjęły także polskie media – specjalne reportaże TVP1 i TVN zgromadziły łącznie ponad 11 milionów widzów, zwiększając świadomość społeczną i polityczną wokół problemu.
Przyszłość rynku – niepewność i konieczność reform
Obecna sytuacja pokazuje, jak łatwo zorganizowane grupy potrafią obejść obowiązujące prawo, wykorzystując słabości systemu kontroli. Z jednej strony potrzebna jest większa skuteczność w egzekwowaniu przepisów, z drugiej – realne wsparcie dla europejskich producentów, którzy nie są w stanie konkurować z dumpingiem i importem niepewnego pochodzenia. Rynek sklejki znajduje się dziś na rozdrożu – od działań politycznych i legislacyjnych będzie zależało, czy uda się go ustabilizować.
Surowe przepisy unijne fundamentem nowych restrykcji
Rynek sklejki w Europie podlega dziś licznym restrykcjom wynikającym z unijnych rozporządzeń sankcyjnych. Regulacje te obejmują Rosję, Białoruś oraz niekontrolowane przez Ukrainę terytoria, takie jak Krym czy Sewastopol. Zakres ograniczeń obejmuje zarówno zakaz przywozu towarów pochodzących z tych regionów, jak i działania wobec podmiotów bezpośrednio powiązanych z przemysłem leśnym i drzewnym tych krajów. Przykładem może być wpisanie na unijną listę sankcyjną osób powiązanych z rosyjskimi gigantami branżowymi – Segezha oraz Krasnoyarskleso materialy.
Skuteczność kontroli – KAS wzmacnia nadzór nad rynkiem
Krajowa Administracja Skarbowa jako organ nadzorujący przestrzeganie przepisów unijnych i krajowych przyjęła aktywną postawę, analizując m.in. pochodzenie towarów, trasy przewozu, klasyfikację taryfową i strukturę właścicielską importerów. W wyniku przeprowadzonych analiz i kontroli wykryto różnorodne mechanizmy obchodzenia sankcji, w tym mnożenie pośredników handlowych, fałszowanie dokumentów pochodzenia, stosowanie błędnych kodów taryfowych oraz wykorzystanie państw trzecich jako krajów pozorujących legalny obrót. Szczególną uwagę zwrócono na towary deklarowane jako pochodzące z Kazachstanu, Turcji, Kirgistanu i Uzbekistanu.
Import pod lupą – dane, które potwierzają skuteczność
Statystyki przedstawione przez KAS jasno dowodzą skuteczności działań. W porównaniu roku 2023 do roku 2024 odnotowano spadek importu towarów z działu 44 Taryfy Celnej z Kazachstanu o 43 procent. Jeszcze bardziej znaczący był spadek w zakresie importu sklejki brzozowej z tego kraju – aż o 66 procent, z ponad 55 tysięcy ton do niecałych 19 tysięcy ton. Po ujawnieniu fałszerstw świadectw pochodzenia całkowicie zanikł import sklejki brzozowej z Kirgistanu i Uzbekistanu. Dodatkowo wobec niemal trzydziestu podmiotów wszczęto działania kontrolne, w tym również kontrole postimportowe, a w jednym z oddziałów celnych w Białymstoku przeanalizowano ponad trzysta zgłoszeń celnych.
Antydumping jako narzędzie ochrony unijnego rynku
KAS aktywnie wykorzystuje możliwości, jakie daje prowadzenie przez Komisję Europejską dochodzeń antydumpingowych. Jedno z nich, zakończone w maju 2024 roku, dotyczyło importu sklejki z Kazachstanu i Turcji. Komisja stwierdziła m.in. brak rozdzielności ewidencyjnej między sklejką lokalnej produkcji a pochodzącą z Rosji, co doprowadziło do rozszerzenia ostatecznych ceł antydumpingowych także na te kraje. Obecnie prowadzone są podobne postępowania wobec Chin, gdzie możliwe są nawet trzycyfrowe stawki ceł, oraz wobec Brazylii, gdzie analizie poddano sklejkę z drzew iglastych.
Uderzenie w nieuczciwych importerów – dokumentacja, przeszukania i zabezpieczenia
Działania KAS nie kończą się na kontrolach celnych. Nowelizacja ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 roku umożliwiła penalizację nielegalnego importu drewna i produktów drzewnych także w ujęciu karnym. Przestępstwa są badane pod kątem znamion oszustwa celnego oraz paserstwa celnego. Przykładem skutecznych działań może być sprawa prowadzona przez Prokuraturę Okręgową w Gdańsku, w ramach której zabezpieczono dokumentację współpracy importerów z podmiotami rosyjskimi i białoruskimi oraz pobrano próbki towarów do dalszych badań. Zatrzymano również około tysiąca palet sklejki w jednym z magazynów w Białej Podlaskiej o wartości szacowanej na półtora miliona złotych. Obecnie prowadzonych jest piętnaście postępowań przygotowawczych w kierunku popełnienia przestępstw skarbowych.
Lista sankcyjna jako narzędzie obrony legalnego rynku
Ważnym elementem uszczelnienia systemu okazała się możliwość wpisywania podmiotów z krajów trzecich na krajową listę sankcyjną prowadzoną przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W drugiej połowie 2024 roku, na wniosek Szefa KAS, wpisano na listę m.in. cztery kazachskie spółki działające w branży przetwórstwa drewna, których aktywa finansowe i zasoby gospodarcze zostały zamrożone.
Nowe przepisy i obowiązki dokumentacyjne dla importerów
Od 26 lutego 2025 roku obowiązują także nowe regulacje, które zobowiązują importerów towarów z działu 44 Nomenklatury Scalonej do przedkładania dokumentacji potwierdzającej kraj i region pochodzenia drewna, a także dane producenta. Dokumenty muszą być zgodne z zasadami należytej staranności określonymi w unijnym rozporządzeniu nr 995/2010. Organy celne mogą konsultować prawidłowość dokumentacji z Wojewódzkim Inspektoratem Ochrony Środowiska. Naruszenie tych przepisów skutkuje możliwością nałożenia sankcji administracyjnej do 20 milionów złotych oraz kontrolą ex-post w pełnym zakresie.
Partnerstwo z przemysłem – wspólna odpowiedzialność za rynek
Krajowa Administracja Skarbowa zwraca się także do branży z apelem o współpracę. Podkreśla, że producenci sklejki oraz organizacje branżowe posiadają unikatową wiedzę na temat jakości surowców, metod weryfikacji pochodzenia oraz specyfiki klasyfikacji taryfowej. Współdziałanie przemysłu z organami administracji może przyczynić się do skuteczniejszego zwalczania nielegalnych praktyk i ochrony uczciwej konkurencji.
Nowa rzeczywistość wymaga nowej odpowiedzialności
Rynek sklejki, będący nieodłączną częścią sektora drzewnego, stanął w obliczu bezprecedensowych wyzwań. Walka z procederem obchodzenia sankcji, wzmocnienie nadzoru nad pochodzeniem surowców i egzekwowanie przepisów celnych to kluczowe działania dla przywrócenia równowagi rynkowej. Współpraca między administracją a sektorem prywatnym może stać się filarem skutecznej i odpowiedzialnej polityki handlowej w nowej rzeczywistości geopolitycznej.
Źródło: Krajowa Administracja Skarbowa, Stowarzyszenie Producentów Płyt Drewnopochodnych w Polsce, PAGED
